Bokeh: τι είναι και πώς το πετυχαίνεις σε μια φωτογράφιση

Οι περισσότεροι νομίζουν ότι bokeh σημαίνει θολό φόντο.

Δεν σημαίνει.

Θολό φόντο έχει και μια φωτογραφία τραβηγμένη λάθος. Bokeh είναι κάτι πιο συγκεκριμένο, και η παρεξήγηση κοστίζει σε κόσμο πολλά χρήματα σε φακούς που δεν χρειάζονταν.

Τι σημαίνει πραγματικά η λέξη

Η λέξη είναι ιαπωνική και περιγράφει την ποιότητα της θολούρας. Όχι την ποσότητα.

Η ποσότητα λέγεται βάθος πεδίου. Είναι το πόσο μέρος της εικόνας βρίσκεται σε εστίαση.

Το bokeh είναι το πώς μοιάζει αυτό που βρίσκεται εκτός εστίασης. Αν οι φωτεινές κουκκίδες βγαίνουν στρογγυλές και απαλές ή γωνιώδεις και σκληρές. Αν οι μεταβάσεις είναι ομαλές ή νευρικές. Αν το φόντο λιώνει ή τρεμοπαίζει.

Δύο φακοί μπορούν να δώσουν ακριβώς το ίδιο βάθος πεδίου και εντελώς διαφορετικό bokeh.

Αυτή η διάκριση είναι όλη η ουσία. Και είναι ο λόγος που ένας φακός των 300 ευρώ και ένας των 2.000 δίνουν διαφορετική αίσθηση στο ίδιο διάφραγμα.

Τι ελέγχει πόση θολούρα θα έχεις

Τέσσερις παράγοντες. Δουλεύουν μαζί.

Διάφραγμα. Όσο πιο ανοιχτό, τόσο μικρότερο βάθος πεδίου. Το f/1.8 θολώνει περισσότερο από το f/5.6.

Εστιακή απόσταση. Ένας 135άρης στα f/2.8 θολώνει περισσότερο από έναν 35άρη στα f/2.8, με το ίδιο καδράρισμα.

Απόσταση από το θέμα. Όσο πιο κοντά είσαι, τόσο μικρότερο το βάθος πεδίου.

Απόσταση θέματος από το φόντο. Ο παράγοντας που ξεχνάνε όλοι.

Το τέταρτο είναι δωρεάν και το πιο ισχυρό.

Ένα άτομο που στέκεται μισό μέτρο μπροστά σε τοίχο δεν θα έχει θολό φόντο ούτε με φακό f/1.2. Το ίδιο άτομο δέκα μέτρα μπροστά από τον ίδιο τοίχο θα έχει καθαρή απομόνωση ακόμη και στα f/4.

Πριν αγοράσεις φακό, μετακίνησε το θέμα σου.

Τι κάνει το bokeh ωραίο ή άσχημο

Εδώ αρχίζει η πραγματική διαφορά ανάμεσα σε φακούς.

Λεπίδες διαφράγματος. Όσο περισσότερες και όσο πιο στρογγυλεμένες, τόσο πιο κυκλικές βγαίνουν οι φωτεινές κουκκίδες. Φακός με επτά ίσιες λεπίδες δίνει επτάγωνα. Φακός με έντεκα στρογγυλεμένες δίνει κύκλους. Στο τελείως ανοιχτό διάφραγμα και οι δύο δίνουν κύκλους, γιατί οι λεπίδες είναι εκτός διαδρομής. Η διαφορά εμφανίζεται μόλις κλείσεις ένα στοπ.

Οπτικός σχεδιασμός. Κάποιοι φακοί αφήνουν σκόπιμα λίγη σφαιρική εκτροπή, που κάνει τις μεταβάσεις πιο απαλές. Άλλοι, διορθωμένοι στο έπακρο για μέγιστη ευκρίνεια, δίνουν κουκκίδες με φωτεινό περίγραμμα και πιο σκληρή αίσθηση.

Οπτικό vignetting. Στις άκρες του κάδρου οι κύκλοι κόβονται και γίνονται σαν μάτι γάτας. Σε κάποια πορτρέτα δίνει ωραία κίνηση. Σε άλλες περιπτώσεις ενοχλεί.

Δακτύλιοι μέσα στις κουκκίδες. Εμφανίζονται σε φακούς με ασφαιρικά στοιχεία και δίνουν εικόνα σαν κομμένο κρεμμύδι. Φαίνονται μόνο σε δυνατά φώτα στο φόντο.

Το συμπέρασμα: μη διαλέγεις φακό μόνο από το μικρότερο νούμερο f. Ψάξε δείγματα με φωτεινές κουκκίδες στο φόντο και δες πώς μοιάζουν.

Πώς το πετυχαίνεις σε πραγματική φωτογράφιση

Πέντε πράγματα με σειρά προτεραιότητας.

1. Απομάκρυνε το θέμα από το φόντο

Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνεις, πριν αγγίξεις ρυθμίσεις. Δύο με τρία μέτρα κάνουν τεράστια διαφορά.

2. Πλησίασε ή άλλαξε εστιακή

Ίδιο καδράρισμα από μεγαλύτερη απόσταση με μεγαλύτερη εστιακή δίνει πιο απομονωμένο θέμα και πιο κολακευτική προοπτική στα πρόσωπα.

3. Άνοιξε το διάφραγμα, αλλά όχι στο τέρμα

Στα f/1.2 το επίπεδο εστίασης είναι τόσο λεπτό που σε πορτρέτο πιάνεις το ένα μάτι και χάνεις το άλλο. Οι περισσότεροι επαγγελματίες δουλεύουν πορτρέτο ανάμεσα σε f/1.8 και f/2.8. Παίρνεις σχεδόν την ίδια απομόνωση και κρατάς το πρόσωπο ολόκληρο καθαρό.

4. Βάλε κάτι με φωτεινά σημεία στο φόντο

Το bokeh χρειάζεται πηγές φωτός για να φανεί. Χωρίς αυτές έχεις απλώς θολή επιφάνεια.

Λαμπάκια, ανακλάσεις, φως που περνά μέσα από φύλλα, φώτα δρόμου. Οτιδήποτε δημιουργεί σημειακές φωτεινές κουκκίδες.

5. Έλεγξε τη σκηνή, μην την υφίστασαι

Το φόντο είναι απόφαση, όχι τύχη. Ένας κάδος σκουπιδιών σε θολή μορφή παραμένει κάδος σκουπιδιών.

Bokeh μέσα σε studio

Εδώ οι περισσότεροι κολλάνε. Λευκός τοίχος τεσσάρων μέτρων και ένα θέμα μπροστά του. Πού να βρεις bokeh;

Το studio δεν σου το δίνει έτοιμο. Το στήνεις.

Φώτα πίσω από το θέμα. Βάζεις μία με τρεις πηγές στο βάθος, στραμμένες προς την κάμερα ή σε ανακλαστικές επιφάνειες. Με ανοιχτό διάφραγμα γίνονται φωτεινοί κύκλοι.

Γιρλάντες σε βάθος. Το κλασικό κόλπο για εορταστικά πορτρέτα. Τις κρεμάς αρκετά πίσω, όχι κοντά στο θέμα.

Gobo με φύλλωμα. Ένα φως που περνά μέσα από κλαδιά ή διάτρητο υλικό δημιουργεί φωτεινά σημεία που θολώνουν σε ενδιαφέροντα σχήματα.

Ανακλαστικά αντικείμενα μπροστά από τον φακό. Ένα κομμάτι γυαλί ή ακρυλικό στην άκρη του κάδρου δίνει θολές ανταύγειες σε πρώτο πλάνο.

Βάθος στον χώρο. Γι' αυτό ένα studio με μήκος αξίζει περισσότερο από ένα studio με ύψος. Χρειάζεσαι απόσταση για να στήσεις τρία επίπεδα: θέμα, ενδιάμεσο, φόντο.

Αυτά δεν μαθαίνονται από κείμενο. Μαθαίνονται στήνοντας. Στα μαθήματα φωτογραφίας δουλεύουμε ακριβώς τέτοια setup μέσα σε πραγματικό στούντιο, και το σεμινάριο φωτισμού πιάνει το κομμάτι των πηγών στο βάθος αναλυτικά.

Πότε το bokeh είναι λάθος επιλογή

Δεν το θέλεις παντού.

Φωτογράφιση προϊόντων. Ο πελάτης πρέπει να δει τη λεπτομέρεια. Θολό μισό προϊόν σημαίνει χαμένη πληροφορία και επιστροφές.

Ομαδικά πορτρέτα. Αν το ένα άτομο είναι μισό βήμα πίσω, βγαίνει εκτός εστίασης. Κλείσε σε f/5.6 ή f/8.

Αρχιτεκτονική και χώροι. Ο σκοπός είναι να φανεί ο χώρος ολόκληρος.

Όταν κρύβεις πρόβλημα. Αν χρησιμοποιείς το θολό φόντο για να κρύψεις κακό στήσιμο, το πρόβλημα παραμένει. Απλώς έγινε λιγότερο ευδιάκριτο.

Και μια προειδοποίηση για το βίντεο

Στο βίντεο το πολύ ανοιχτό διάφραγμα γίνεται εχθρός.

Όταν το θέμα κινείται έστω και λίγο, βγαίνει συνεχώς εκτός εστίασης. Ο θεατής το προσέχει αμέσως.

Για ομιλούντα κεφάλια και συνεντεύξεις, το f/2.8 με f/4 δίνει αρκετή απομόνωση και συγχωρεί κίνηση. Το f/1.4 σε κάνει να κυνηγάς εστίαση όλη μέρα.

Το bokeh είναι εργαλείο, όχι στόχος

Πριν ανοίξεις το διάφραγμα, ρώτα τι κάνεις.

Απομονώνεις το θέμα από ένα φόντο που δεν βοηθά; Λογικό.

Δημιουργείς ατμόσφαιρα με φωτεινά σημεία στο βάθος; Ακόμη καλύτερα.

Θολώνεις τα πάντα επειδή το είδες στο Instagram; Τότε το πρόβλημα δεν λύνεται με φακό.

Η απόσταση από το φόντο, η επιλογή του φόντου και το τι υπάρχει μέσα σε αυτό μετράνε περισσότερο από τον εξοπλισμό. Το ίδιο πορτρέτο, με τον ίδιο φακό, αλλάζει εντελώς αν μετακινήσεις το θέμα τρία μέτρα μπροστά.

Αν θέλεις να δουλέψεις αυτά πρακτικά, με πραγματικό φωτισμό και χώρο που έχει βάθος, γράψε μας τι τραβάς και σε ποιο επίπεδο βρίσκεσαι. Θα σου πούμε αν χρειάζεσαι μάθημα, σεμινάριο ή απλώς χρόνο μέσα σε studio για να το δοκιμάσεις μόνος σου.